Kennisartikel · AI-geletterdheid & opleidingen
Artikel 4 van de EU AI Act is van kracht sinds 2 februari 2025. Het verplicht elke organisatie die AI inzet om medewerkers aantoonbaar bij te scholen. Geen examen, wel bewijs. Hier leest u wat dat concreet betekent.
Laatst bijgewerkt 14 juni 2026 · door Arjan Woldring
Artikel 4 van de EU AI Act verplicht organisaties sinds 2 februari 2025 om te zorgen dat medewerkers die met AI werken voldoende AI-geletterd zijn. Er is geen verplicht examen, maar de zorg moet aantoonbaar zijn via beleid, training en registratie. De plicht geldt voor iedereen die AI-systemen aanbiedt of inzet, ongeacht organisatieomvang.
Implementa
01 · Definitie
De AI-geletterdheidsplicht staat in artikel 4 van de EU AI Act. De bepaling verplicht aanbieders en zogeheten deployers (organisaties die AI-systemen inzetten) om te zorgen dat hun personeel over voldoende kennis beschikt om AI verantwoord te gebruiken.
Het gaat daarbij om kennis op vier vlakken:
De Autoriteit Persoonsgegevens houdt in Nederland toezicht op de EU AI Act en biedt uitleg over de verschillende verplichtingen. Zie ook de toelichting van de AP over de EU AI Act.
02 · Reikwijdte
Artikel 4 is van kracht geworden op 2 februari 2025, samen met het verbod op onaanvaardbaar-risico-AI (artikel 5). Het is daarmee één van de weinige onderdelen van de EU AI Act die nu al volledig gelden.
De plicht richt zich op twee partijen:
Voor zorgorganisaties betekent dit concreet: zodra u een AI-systeem gebruikt, ook een extern product als een spraakgestuurd rapportagesysteem of een slimme planningsapplicatie, bent u een deployer en valt u onder artikel 4.
De plicht geldt ongeacht de omvang van uw organisatie. Een kleine GGZ-praktijk met een handvol behandelaren is even goed gehouden als een grote zorginstelling. Wel is de verwachte inspanning proportioneel aan het risico en het gebruik.
03 · Wat regelen
Artikel 4 schrijft geen exacte methode voor, maar verwacht wel een aantoonbare aanpak. Drie elementen zijn daarvoor onmisbaar.
Leg in een kort AI-beleid vast welke AI-systemen uw organisatie gebruikt, welke medewerkers ermee werken en welke kennisvereisten daarbij horen. Een bestaand ICT- of privacybeleid kan als basis dienen; AI-gebruik hoeft geen apart document te zijn.
Zorg dat medewerkers die met AI werken een passende training volgen. Houd deelname bij in een eenvoudig overzicht: naam, datum, onderwerp, gevolgd door wie. Dit hoeft geen uitgebreid leermanagementsysteem te zijn; een werkende administratie volstaat.
Een AI-register brengt in kaart welke systemen u inzet en op welke manier. In datzelfde overzicht kunt u ook de geletterdheidsmaatregelen per systeem bijhouden. Zo heeft u bij een eventuele controle alles op een plek beschikbaar.
04 · Maatstaf
De AI Act geeft geen minimumscore of verplicht certificaat. De norm is functioneel: een medewerker is voldoende AI-geletterd als hij of zij in staat is het AI-systeem dat wordt gebruikt op een veilige, verantwoorde en doeltreffende manier te bedienen.
Wat dat in de praktijk inhoudt, hangt af van twee factoren:
Als richtsnoer geldt: een medewerker moet kunnen uitleggen wat het systeem doet, waarom de uitkomst niet altijd klopt en wanneer hij of zij zelf ingrijpt. Dat is ook precies wat de IGJ verwacht: menselijke controle en navolgbaarheid als leidend principe bij de inzet van generatieve AI in de zorg (zie de oproep van de IGJ uit februari 2025).
05 · Aantoonbaarheid
Aantoonbaarheid is de kern van artikel 4. Het is niet voldoende om te zeggen dat uw medewerkers voldoende weten; u moet het kunnen onderbouwen. Dat vraagt om een dun maar consequent spoor van papier:
Wilt u weten hoe u dit in de praktijk opzet? Lees dan ons artikel over AI-geletterdheid aantoonbaar maken. Implementa helpt u een aanpak te kiezen die past bij uw organisatieomvang en het type AI dat u gebruikt. Loop voorop met AI én blijf aantoonbaar in control.
Veelgestelde vragen
Artikel 4 van de EU AI Act verplicht aanbieders en gebruikers van AI-systemen om ervoor te zorgen dat hun medewerkers voldoende kennis hebben van AI. Dat gaat over technische werking, risico's, ethiek en de toepasselijke regelgeving. Er is geen verplicht examen, maar de zorg moet aantoonbaar zijn.
Ja. Artikel 4 geldt voor alle aanbieders en deployers van AI-systemen, ongeacht de omvang van de organisatie. Voor kleine organisaties is de lat proportioneel: de inspanning moet redelijk zijn in verhouding tot het gebruik en de risico's van de AI-systemen die u inzet.
Voldoende geletterd betekent dat een medewerker begrijpt hoe het AI-systeem dat hij of zij gebruikt werkt, welke risico's eraan kleven, hoe je de output kritisch beoordeelt en wanneer je menselijk ingrijpt. De exacte invulling hangt af van de rol en het type AI-systeem.
Door een AI-beleid vast te stellen dat beschrijft welke systemen worden ingezet en voor wie training verplicht is, deelname aan trainingen te registreren, en dit bij te houden in een eenvoudig AI-register of logboek. Zo kunt u bij een controle laten zien dat u de plicht serieus neemt.
Artikel 4 van de EU AI Act is van kracht geworden op 2 februari 2025. Vanaf die datum zijn organisaties die AI-systemen aanbieden of inzetten verplicht om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij betrokken medewerkers.
Nee. De plicht geldt voor medewerkers die daadwerkelijk met AI-systemen werken of toezicht houden op de inzet ervan. Niet elke medewerker hoeft een uitgebreide training te volgen, maar iedereen die AI gebruikt in zijn of haar werk moet begrijpen wat hij of zij doet en welke risico's dat met zich meebrengt.
De handhaving van de AI Act wordt belegd bij nationale toezichthouders. Hoewel er nog geen specifieke boetezaken voor artikel 4 zijn, is het verstandig om nu al te borgen: aantoonbare nalatigheid kan leiden tot handhavingsrisico, reputatieschade en aansprakelijkheidsvragen als er iets misgaat met een AI-systeem.
Over de auteur
Arjan Woldring
oprichter Implementa
Arjan is oprichter van Implementa en begeleidt zorgorganisaties bij de verantwoorde invoering van AI. Hij schrijft en spreekt over AI-governance, de EU AI Act en praktische AI-toepassingen in de zorg. Zijn focus ligt op het omzetten van regelgeving en theorie naar werkende praktijk.
Lees ook
Verdere verdieping binnen de pilaar AI-geletterdheid & opleidingen.
Pilaar 2
Een praktische aanpak om uw gehele organisatie stap voor stap AI-geletterd te maken, van directie tot uitvoering.
Lees verderPilaar 2
Hoe u beleid, training en registratie zodanig inricht dat u bij een controle kunt aantonen dat uw organisatie voldoet aan artikel 4.
Lees verderPilaar 2
Wat uw medewerkers leren in een AI-cursus van Implementa: van basisbegrip tot verantwoord gebruik in de dagelijkse werkpraktijk.
Lees verder